ในปาฐกถาหลักของ เซปาเก อานจิอามา (Sepake Angiama) เธอชวนเราขบคิดถึงนิยามของ ‘การปฏิบัติ’ (practice) ‘การตอบสนอง’ (response) และ ‘การสนับสนุน’ (support) ในบริบทของสถาบันศิลปะ ท่ามกลางภูมิทัศน์ที่แปรเปลี่ยนอยู่เสมอของแวดวงศิลปะ การศึกษา ชุมชน และวิถีปฏิบัติทางสังคม เธอตั้งคำถามถึงวิธีที่เราจะสำรวจกระบวนการผลิตทางศิลปะที่สามารถแปรเปลี่ยนและใช้ประโยชน์จากมูลค่าตลาด เพื่อสร้างรูปแบบแรงงานใหม่ในฐานะ ‘ระบบนิเวศทางศิลปะ’ ไม่ว่าจะเป็นการฟื้นฟูพื้นที่ การสร้างสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ที่หลากหลายเพื่อก่อร่างสร้างชุมชน ตลอดจนการเข้าไปมีส่วนร่วมในการพลิกโฉมสถานศึกษา คลังเอกสาร และห้องสมุด นอกจากนี้ เธอยังชวนให้เราพิจารณาบทบาทของสถาบันศิลปะที่ดำรงความสัมพันธ์ร่วมกับศิลปิน ชุมชน และบุคคลทั่วไป โดยให้ความสำคัญกับประสบการณ์ชีวิตในฐานะ 'องค์ความรู้' เพื่อพัฒนาและเคารพในตัวศิลปินและกระบวนการทำงานของพวกเขา ผ่านการคิดเชิงวิพากษ์ การสื่อสาร การรับฟัง และการสนทนาแลกเปลี่ยน

ช่วงบ่ายจะเป็นวงโต๊ะกลมข้ามรุ่น เชื่อมศิลปิน ภัณฑารักษ์ และนักการศึกษา หาคำตอบว่า “practice” ถูกก่อรูป ถ่ายทอด และให้คุณค่าอย่างไรในบริบทศิลปะร่วมสมัย ท่ามกลางนิเวศศิลปะไทยที่กำลังแปรเปลี่ยนอย่างรวดเร็ว วงสนทนานี้ออกแบบเป็นคณะทำงาน มิใช่เวทีเสวนาทางการ โฟกัสจึงอยู่ที่การใคร่ครวญร่วมกัน รูปแบบเปิดกว้าง โอบรับผู้เข้าร่วม ให้การสนทนาขยายพ้นขอบเขตของวิทยากรรับเชิญ ผ่านเกร็ดประสบการณ์และการแลกเปลี่ยนมุมมอง

ทำไมต้อง ‘practice’? โดยทั่วไป แนวคิดนี้มักเข้าใจว่าเป็นการฝึกและขัดเกลาทักษะในสื่อเฉพาะ ดำเนินไปในทิศทางที่แตกต่าง เกิดขึ้นในพื้นที่ที่กำหนด เพื่อมุ่งสู่ความชำนาญ หรือทดลองโดยไม่จำเป็นต้องมีปลายทางตายตัว แนวปฏิบัติจึงไม่เป็นกลาง หากแต่เป็นการเลือก

เมื่อยอมรับว่ากรอบทักษะและสื่อเป็นเพียงหนึ่งรูปแบบ เราจะพบแนวปฏิบัติเชิงแนวคิด แนวปฏิบัติภัณฑารักษ์ ตลอดจนแนวปฏิบัติแบบรวมกลุ่มหรือเชิงสังคม ที่สะท้อนการเคลื่อนย้ายระยะยาวจากชิ้นงานเดี่ยว ไปสู่กระบวนการ วิธีการทำ และการสนับสนุน ที่มีลักษณะชั่วคราวหรือดำเนินต่อเนื่อง ‘practice’ จึงตัดผ่านทั้งรูปธรรมและนามธรรม ผ่านทั้งการพึ่งพาพื้นที่การผลิตและจัดแสดงแบบเดิม และการเคลื่อนออกนอกกรอบเหล่านั้น ความหลากหลายของการอ้างอิงนี้ ชี้ให้เห็นถึงความแพร่หลายของคำว่า ‘practice’ แต่ยิ่งแพร่หลาย คำนี้ยิ่งต้องถูกตรวจสอบ

เมื่อ ‘practice’ ใช้เรียกกลุ่มงาน โครงการ เส้นทางของศิลปินรายบุคคล หรือแม้แต่กลุ่มที่ถูกมองว่าเป็นเอกภาพ คำนี้กำลังกลายเป็นหมวดหมู่แบบเสรีนิยมใหม่หรือไม่?

การมี ‘practice’ ทำหน้าที่เป็นการเล่าเรื่องตนเอง เพื่อจัดระเบียบกิจกรรมให้สอดคล้องและง่ายต่อการทำความเข้าใจของตลาดและสถาบันทั้งในและต่างประเทศหรือไม่?

ท่ามกลางภูมิทัศน์การศึกษาและฝึกอบรมศิลปะในไทยที่ขยายตัวอย่างต่อเนื่อง ทั้งในสถาบันทางการและโครงการพัฒนาวิชาชีพรูปแบบใหม่ บทสนทนานี้จึงเชื้อเชิญให้ผู้เข้าร่วมร่วมกันทบทวนความต่างระหว่าง ‘ผู้ปฏิบัติการทางศิลปะหรือวัฒนธรรม’ กับ ‘มืออาชีพ’ รวมถึงกระบวนการที่หมวดหมู่เหล่านี้ถูกผลิต ถูกทำให้คงอยู่ ถูกให้คุณค่า หรือถูกโต้แย้ง การฝึกฝนเพียงลำพังเพียงพอหรือไม่ต่อสถานะความเป็นมืออาชีพ? หรือความเป็นมืออาชีพมอบผ่านกลไกอื่น เช่น การยอมรับจากเพื่อนร่วมวิชาชีพ ตัวชี้วัดทางเศรษฐกิจ และการมองเห็นของสถาบัน?

โดยสรุป กิจกรรมนี้ถามว่า แนวคิดเรื่องการทำงานด้านศิลปะหรือ ‘practice’ แบบใดกำลังทำงานอยู่ในประเทศไทยในทุกวันนี้ แนวคิดเหล่านั้นกำหนดหน้าตาของศิลปะร่วมสมัยและระบบนิเวศของมันอย่างไร แล้วจินตนาการอื่นใดเกี่ยวกับแนวปฏิบัติยังอาจงอกงามเคียงข้างกันได้