บันทึกความทรงจำจากพื้นที่: บทสรุปจาก Monsoon School #1

Monsoon School #1: Site as Method จบลงไปแล้ว เป็นช่วงเวลา 10 วันที่สร้างแรงบันดาลใจ ระหว่างบทสนทนาที่ยืดยาว มื้ออาหารที่ได้ร่วมแบ่งปัน การทดลองร่วมกัน และคำถามยาก ๆ มิตรภาพในชุมชนเล็ก ๆ แห่งนี้ค่อย ๆ ก่อตัวขึ้นในกลุ่มผู้ปฏิบัติงานสร้างสรรค์ที่มาจากทั้งไทย เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และจีน

Monsoon School #1 เป็นรูปเป็นร่างขึ้นจากการพบปะแลกเปลี่ยนกับกลุ่มผู้ปฏิบัติงานสร้างสรรค์อิสระทั่วไทย โดยก่อตัวขึ้นบนคำถามที่ว่าพื้นที่จะกลายมาเป็นบ่อเกิดแห่งความรู้ได้อย่างไร และความรู้นั้นจะเข้ามารื้อและสร้างรูปแบบการทำงานใหม่ได้อย่างไร ใน 5 วันแรก กิจกรรม Open Studios นำโดย NOIR ROW ART SPACE, LIR และ field-0 ได้นำเสนอการบรรยายควบคู่กับคลินิกให้คำปรึกษา การฝึกปฏิบัติ และการตั้งคำถามร่วมกัน เราได้เดินทางผ่านพื้นที่อันหลากหลาย เริ่มจากอุดรธานี สู่การสร้างสถาบันในกาลิอูรังซึ่งยังคงเคลื่อนที่ และร้อยรัดอยู่กับวัฏจักรการปะทุของภูเขาไฟเมอราปี; ไปจนถึงหมู่บ้านแห่งหนึ่งในอู่ฮั่น ที่ซึ่งสังคมผู้สูงวัยดำรงอยู่ท่ามกลางความสูญหาย และสายสัมพันธ์ถูกถักทอขึ้นจากการย้ายถิ่นฐาน

ขณะที่ครึ่งหลังซึ่งนำกระบวนการโดย Exutoire ร่วมกับ Sher Maker Studio มุ่งเน้นไปที่การสร้างสรรค์ร่วมกันและการลงมือทำ โดยมี Monsoon School เป็นพื้นที่ทดลอง กว่าเราจะได้สัมผัสสายฝนของฤดูมรสุมอย่างจริงจัง ก็เข้าสู่วันที่หกของโปรแกรมแล้ว! เราเริ่มต้นด้วยการทบทวนสิ่งเกิดขึ้นใน 5 วันแรก จากนั้นจึงเริ่มฝึกฝนผ่านกิจกรรมที่ท้าทายจาก Exutoire: a table for a site ว่าด้วยเรื่องของ “โต๊ะ” สามารถทำอะไรได้บ้าง สามารถสร้างขึ้นจากอะไรได้บ้าง เราจะทำอะไรกับมันได้บ้าง และเราจะลงมือสร้างมันขึ้นมาอย่างไร คำถามเหล่านี้เปิดโอกาสให้เราได้ปลดปล่อยตนเองจากสมมติฐานเดิม ๆ เกี่ยวกับความหมายและความเป็นไปได้ของ “โต๊ะ” โดยทุกคนสามารถเสนอจินตนาการและความเป็นไปได้ที่มีต่อ “โต๊ะ” อย่างเท่าเทียม ก่อนจะขมวดไอเดียต่าง ๆ ให้สอดคล้องกับข้อจำกัดด้านเวลาและทรัพยากรที่มีอยู่ และสามารถหาข้อสรุปร่วมกันได้ในท้ายที่สุด

ในวันต่อมา เราจึงกระจายตัวออกทั่วเมืองเชียงใหม่เพื่อตามหาไม้เก่าและเศษผ้าคงคลังที่เปื้อนโคลนจากเหตุการณ์น้ำท่วม ณ ตลาดวโรรส วัสดุอันเปี่ยมไปด้วยร่องรอยของกระแสน้ำและสายธารแห่งการค้าขายที่เคยหล่อเลี้ยงและก่อรูปเมืองเชียงใหม่มาอย่างยาวนาน ทั้งนี้ Sher Maker ได้เปิดสตูดิโอในอำเภอหางดงเพื่อต้อนรับพวกเราอย่างอบอุ่น กลุ่มทำงานไม้ได้เรียนรู้เทคนิคด้านงานไม้เบื้องต้นจากช่างฝีมือ พร้อมทำความเข้าใจวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ที่ฝังตัวอยู่ในตัววัสดุ ขณะเดียวกัน กลุ่มทำผ้าได้ทำงานร่วมกับ "ป้านงค์" และ "ป้าแสง" ผู้เข้ามาช่วยตัดเย็บผ้าเปื้อนคราบน้ำท่วมตามเค้าโครงที่กลุ่มได้ออกแบบไว้ กิจกรรมนี้ทำให้เราได้ทำงานร่วมกัน เรียนรู้ที่จะถอยคนละก้าว ประนีประนอม ต่อรอง และตระหนักถึงสิ่งที่แต่ละคนสามารถทำได้เพื่อเกื้อหนุนกันและกัน

นอกจากนี้ กิจกรรม Night Walk ซึ่งนำโดย ผศ. ดร.จิรันธนิน กิติกา ได้พาเราเดินทางจากแจ่งศรีภูมิในเมืองเก่าเชียงใหม่สู่โครงการจริงใจมาร์เก็ต เราติดตามเส้นทางที่ถูกตัดขาดไม่ให้เชื่อมถึงกัน ตามหาเรื่องราวที่หลุดรอดไปจากสายตา และทำความเข้าใจ ‘ย่าน’ ที่ซึ่งเป็นรากฐานของ Monsoon School และเป็นพื้นที่ที่ deCentral กำลังจะก้าวเข้ามาเป็นส่วนหนึ่ง

กระบวนการทั้งหมดนี้ได้นำคำถามตั้งต้นของ Monsoon School #1 ไปสู่การลงมือปฏิบัติจริง: พื้นที่ (site) สามารถสอนให้เราเรียนรู้ว่าควรสร้างอะไร สร้างอย่างไร และทำงานร่วมกันอย่างไรได้บ้าง โต๊ะที่ถูกก่อรูปขึ้นจากวัสดุ ประวัติศาสตร์ ทรัพยากร ข้อจำกัด และสายสัมพันธ์ที่พวกเราได้ประสบ พบเจอ จึงไม่ได้เป็นเพียงร่องรอยที่หลงเหลือไว้จากโปรแกรมนี้เท่านั้น แต่ยังเป็นข้อเสนอถึงแนวทางในการเข้ามาใช้งานและเติมชีวิตให้แก่พื้นที่แห่งนี้ต่อไปในอนาคตอีกด้วย

ในห้องเรียนที่เต็มไปด้วยความหลากหลาย แม้แต่ความหมายของคำว่า “พื้นที่” ก็ยังปฏิเสธที่จะหยุดนิ่งอยู่กับที่ เราขบคิดและถกเถียงกันในเรื่องของตำแหน่งแห่งที่ การสัมผัสรับรู้ การทำงานร่วมกับชุมชน ภาษาที่ใช้ถักทอความสัมพันธ์เหล่านั้น รวมถึงสิทธิในการคงไว้ซึ่งความไม่โปร่งใส เราเดินทางมายัง Monsoon School พร้อมคำถามมากมาย และกลับออกไปพร้อมคำถามที่ยิ่งทวีคูณ ถึงกระบวนกรร่วมและผู้เข้าร่วมทุกคน: ขอขอบคุณสำหรับการแบ่งปันองค์ความรู้ ความเปิดกว้าง ความไว้วางใจ ความใส่ใจ ความเปราะบาง และความสนุกสนานที่ทุกคนได้นำพาเข้ามาในพื้นที่แห่งนี้

ร่องรอยของ Monsoon School #1 จะยังจัดวางไว้ในพื้นที่แห่งนี้ และจะเปิดให้บุคคลทั่วไปเข้ามาใช้งานในฐานะพื้นที่ส่วนรวม ณ deCentral เชียงใหม่ เราขอเชิญทุกท่านเข้ามาร่วมใช้เวลา ณ พื้นที่แห่งนี้ร่วมกัน

เวลาทำการ:

วันจันทร์ – วันศุกร์: 10:00 – 17:00 น.

วันเสาร์ – วันอาทิตย์: 08:00 – 17:00 น.

เครดิตภาพ: สิรศิลป์ ปังประเสริฐกุล; วุฒิชัย อินทร์ชู; ทีมงาน Monsoon School